سه شنبه 30 مرداد 1397 - 10 ذو الحجة 1439
  شبکه فناوری و نوآوری ژنتیکی و زیستی
 
دکتر علیرضا دهناد نام و نام خانوادگی
09143001930 تلفن دفتر
dehnadbio@gmail.com فاکس
  ایمیل
www.Tabrizcorridor.Ir وب سایت
تبریز- خیابان فروغی فلکه همافر آدرس دبیرخانه




















.... برنامۀ حفاظت و بهره برداری از منابع ژنتیکی و زیستی فقط شامل فعالیتهای تحقیقاتی نیست، بلکه یکی از وظایف مهم حاکمیتی دولت ها در هر کشور است که با توجه به تخصصی و فنی بودن آن، اجرای تحقیقات، بستر اصلی نیل به اهداف اجرایی آن است. به همین علت با پیشرفت علوم و فناوری، اهداف اجرایی و تحقیقاتی برنامه نیز مورد تجدید نظر قرار می گیرند و بهبود می یابند.
 
آیین نامه شبکه
آئين نامه ايجاد
شبکه نوآوری و فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی
استان آذربايجان شرقي
مقدمه:
منابع ژنتیکی، نقش فزاینده ای در ایجاد امنیت غذایی و پیشرفت اقتصادی ایفا میکنند. این منابع برای توسعه کشاورزی پایدار و تأمین معیشت جمعیت زیادی که وابسته به کشاورزی هستند،ارزش حیاتی دارند. در جهان امروز که روزانه در حدود یک میلیارد نفر انسان با گرسنگی دست و پنجه نرم میکنند، و با پیش بینی جمعیت 9 میلیارد نفری جهان در سال 2050 ، کشورها بایدتلاش بیشتری برای نگهداری و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی برای غذا و کشاورزی نمایند.
 
اثر بخشی فعالیتهای شبکه  ذخایر ژنتیکی وزیستی:
1-تامین امنیت غذایی
 
تأمین امنیت غذایی امری بسیار پیچیده است که نه تنها شامل تولید و فرآوری محصولات غذایی بلکه دسترسی آن برای افراد به منظور حفظ زندگی سالم و فعال می باشد. تنوع اساس امنیت غذایی می باشد و تأمین کننده تولید امروز و تضمین کننده پیش نیازها برای اطمینان از تولید فردا در مواجهه با جهان به سرعت در حال تغییر میباشد. به دست آوردن امنیت غذایی و پایان دادن به گرسنگی یکی از چالشهای بزرگ پیش روی جهان در قر نهای آتی است. افزایش جمعیت، کاهش منابع و تخریب زیستگا هها بر شدت وخامت اوضاع میافزایند. تنوع بیشتر منابع ژنتیکی در بانکهای ژن و در دسترس بودن آن از طریق یک سیستم حفاظتی موثر، به تضمین امنیت غذایی با هزینه های کمتر کمک میکند. این امر به تأمین ماده اولیه ژنتیکی برای فعالیتهای به نژادی به منظور تولید مواد غذایی متنوع و مغذی و افزایش دسترسی جمعی تهای فقیر به موادغذایی سالم تر و مناسبتر برای مبارزه با سوء تغذیه کمک میکند.
2- سازگاری با تغییر اقلیم:
تغییر اقلیم فشار بی سابقه ای بر توانایی تولید منابع غذایی وارد خواهد کرد و این اثرات به ویژه در کشورهای درحال توسعه شدت بیشتری خواهد داشت. تحقیقات نشان داده است، روند افزایش دما در چند قرن آینده نیز ادامه خواهد یافت و شرایط برای کشاورزی تفاوت زیادی با شرایط کنونی خواهد داشت، بنابراین سازگارنمودن کشاورزی با شرایط پیشرو اهمیت ویژه ای داشته و نیاز برای واریته ای جدید که بتوانند این چالشهارا تحمل کنند، به شدت مورد توجه قرار گرفته است. ضرورت این امر نه تنها برای کاهش گرسنگی بلکه برای تقویت امنیت غذایی جهان در میان مدت و درازمدت حائز اهمیت است.
 
 
 
 
3- حفاظت از تنوع زیستی
امروزه از دست رفتن تنوع زیستی یکی از مهمترین نگرانی های زیست محیطی است. بر اساس برخی از گزارشات، با ادامه یافتن روند کنونی، نیمی از گونه های گیاهی با خطر انقراض مواجه خواهند شد. در میان انبوه گونه های تهدیدشده، اجداد وحشی گیاهان زراعی قرار دارند، که حامل صفات ارزشمند قابل انتقال به گیاهان زراعی می باشند. تخمین زده شده است
که شش درصد از اجداد وحشی غلات (گندم، ذرت، برنج، سورگوم و ...) ، 18 درصد از گونه های لگوم(اجدادوحشی لوبیا، نخود و عدس) و 13 درصد از گون ههای سبزی و صیفی شامل سیب زمینی، گوجه فرنگی، بادمجان و فلفل در معرض خطر قرار دارند.
استفاده هوشمندانه از تنوع ژنتیکی در فعالی تهای اصلاحی م یتواند به طور معنی داری درحفاظت از محیط زیست موثر واقع گردد. واریته های جانوری که نسبت به بیمار یها متحمل هستند، میتوانند نیاز به استفادة از داروهای مضر را کاهش دهند و باعث افزایش راندمان تولید گردند. واریته های گیاهی دارای قوه نامیه بیشتر می توانند رقابت بهتری با علف هرز داشته باشندو میزان نیاز به مصرف علف کش را کاهش دهند. گیاهان متحمل به خشکی با مصرف کمتر آب، به صرفه جویی در مصرف آب کمک می کنند، واریته های دارای سیستم ریشه ای عمیق تر میتوانند به پایداری و ثبات بیشتر خاک کمک کنند و واریته هایی که میزان مصرف مواد غذایی خاک درآنها پایین تر است، میزان نیاز کودی را کاهش میدهند.
4-  ارتقا ی کیفیت تغذیه:
تنوع ژنتیکی نه تنها تضمین کننده پایداری و ثبات در تأمین مقادیر کافی خوراک (پروتئین و انرژی)می باشد، بلکه نقش اساسی در تضمین کیفیت آ ن نیز دارد. تنوع غذایی که محصول مستقیم تنوع درمحصولات زراعی می باشد، از نظر متخصصین تغذیه مطلوب است و وجود مواد غذایی حیاتی )ویتامین هاو مواد معدنی( می تواند با انتخاب صحیح تنوع ژنتیکی تقویت گردد. واریت ههای جدید می توانند ازطریق اصاح، دارای کیفیت غذایی بالاتری از نظر میزان ویتامین، آهن و سایر عناصر غذایی ضروری بوده و کیفیت پروتئین بالاتر و مواد ضدتغذیه ای یا سمی کمتری داشته باشند.
 
5- کاهش فقر
تنوع ژنتیکی، یکی از قوی ترین سلا حها برای مبارزه با گرسنگی و فقر است. کشاورزی زیرساخت اقتصادی در بسیاری از کشورها بوده، و برای کشورهای در حال توسعه، منبع احتمالی رشداقتصادی م یباشد. رشد کشاورزی، برای توسعه اقتصادی سودمند، و برای افراد فقیر سودمندتراست و با تأمین مواد غذایی مقرون به صرفه، این سودمندی به بیش از 70 درصد از مردم فقیرجهان که در مناطق روستایی زندگی می کنند، و آن دسته از افراد که کشاورزی امرار معاش اصلی آنها را تشکیل می دهد، می رسد. بیمة کشاورزی می تواند این نقش اساسی را ایفا کند که نیازمند گستر های از اصلاحات از جمله، کشت محصولات با ارزش بالاتر، ترویج فعالیت های ایجادارزش افزوده، برای مثال بهبود فرآوری محصولات، گسترش دسترسی به بازار و کاهش قیمت ها ازطریق افزایش تولید، بهره وری بالاتر فرآوری و بازاریابی می باشد.
پایه و اساس همه این راهکارهای احتمالی، تنوع ژنتیکی است، تنوعی که کشاورز و اصلا ح گررا قادر می سازد تا واریت ههایی با عملکرد بیشتر و کیفیت بالاتر تولید کنند. آنها می توانند واریته هایی تولید کنند که با روش های فراوری خاص متناسب بوده و قابلیت حمل و نگهداری بیشتری داشته باشند. همچنین می توانند واریت ههایی مقاوم نسبت به آفات وبیمار یها وتنش های محیطی تولید کنند، که باعث حفظ محصول از خسارات شده و میزان خطر ریسک را کاهش می دهند. نقش کشاورزی در مبارزه با فقر بسیار پیچیده است، ولی بدون بهر هبرداری صحیح تنوع ژنتیکی، نمی تواند به پتانسیل خود برسد.
6-  تضمین کشاورزی پایدار
بهره برداری از تنوع ژنتیکی موجود در منابع گیاهی و جانوری، استراتژی مهمی است که   کشاورزان از طریق آن می توانند سیستم های کشاورزی خود را با کمترین اثرات مخرب محیطی توسعه دهند.
سیستم جهانی حفاظت خارج از محل، یک مولفة کلیدی در تلاش برای حفاظت از این منابع وقرار دادن آن در دسترس کشاورزان در کلیه کشورها می باشد.
در قرن 21 میلادی، کشاورزی چالش های متعددی را در پیش رو دارد، چراکه می بایست غذای بیشتری را به منظور تأمین نیازهای جمعیت در حال رشدی که عمدتاً در مناطق شهری زندگی می کنند، درحالیکه به نیروی کار در حال کاهش روستایی وابسته می باشند، تولید کند. به علاوه تغییرات اقلیمی تهدیدی می باشند که ممکن است تعداد افراد گرسنه را در آینده افزایش دهد و چالش های پیچیده تری برای کشاورزی ایجاد نماید. درحالی که اثرات تغییر اقلیم به آرامی مشهودمی شوند، در صورت عدم اقدام مناسب، اثرات آتی آن چشمگیر خواهد بود. افزایش بهره برداری ازتنوع ژنتیکی گیاهی برای مقابله با این تهدید و چال شهای آتی ضروری است.در مجموعۀ حاضر تلاش شده است تصویری اجمالی از وضعیت حفاظت و بهر هبرداری از منابع ژنتیکی  موجود در استان ارائه شود. با تقدیر و تشکر از همکاری صمیمانۀ کلیۀ کسانی که در گردآوری اطلاعات و تهیۀاین مجموعه ما را یاری کردند، امید داریم که در چشم انداز آیندۀ کشور با تأکید بر جایگاه منابع ژنتیکی در ایجاد و تضمین امنیت غذایی، سهم بالایی در حفاظت و بهره برداری از این منابع ارزشمند، داشته باشیم.
      در راستاي كمك به توسعه پايدار ملي و منطقه اي و نيز افزايش ثروت و رفاه عمومي از طريق فعاليت هاي اقتصادي دانش بنيان " شبکه نوآوری و فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی " در استان از  تاريح ابلاغ تشکيل مي گردد:
ماده يك) اهداف:
  • توليد و ارتقا دانش در حوزه نوآوری و فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی
  • ايجاد و توسعه نوآوری و فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی
  • تجاري سازي، حمایت و توسعه سرمایه گذاری در نوآوری و فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی
ماده دو) قلمرو و حوزه  فعاليت :
      قلمرو فعاليت شبکه از نظر جغرافيايي شامل استان، منطقه و سطح ملي و فراملي بوده و از ديدگاه سازماني كليه سازمان ها، نهاد ها و ارگان هاي ذي ربط را در بر مي گيرد. از نظر حوزه فعاليت نيز تمامي بخش هاي مربوطه از جمله كشاورزي، پزشکی ، محيط زيست و ....... را شامل مي شود.
ماده سه) وظايف :
  1. هماهنگي و تدوين برنامه­هاي مشترك با شبکه های مركزي در كشور و پي­گيري جلب حمايت­هاي شبکه های مذكور
  2. تهيه و تدوين سند توسعه فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی استان و نظارت بر تحقق اهداف و برنامه هاي آن
  3. پي­گيري و بسترسازي ايجاد و توسعه رشته­ها ، مقاطع تحصيلي و فضاهاي آموزشي مورد نياز
  4. پي­گيري و بسترسازي ايجاد و توسعه مراكز تحقيقاتي و فضاهاي پژوهشي مورد نياز
  5. فراهم نمودن بستر رشد و گسترش هوشمند و جهشي فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی در استان
  6. ايجاد شناخت و ترويج عمومي و فرهنگ‌‌سازي الگوها، محصولات ، آموزش وخدمات نوين
  7. بسترسازي ايجاد شبکه آزمايشگاهی و ذخیره گاه های طبیعی وارتباط فی مابین
  8. ايجاد بانک اطلاعات جامع از توانمندی های شبکه متخصصان و ..... در این حوزه
  9. هماهنگي و هم‌افزايي در استفاده از منابع و امكانات استان براي توليد ثروت
  10. تعریف برنامه­هاي حمايتي برای فعالیت های فناورانه فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی استان و پیگیری حمایت های ملی
  11. ارزيابي ميزان پيشرفت برنامه­هاي اجرايي شبکه
  12. جمع آوری و اطلاع رسانی آخرین یافته های علمی فناوری فناوری ذخایر ژنتیکی و زیستی
  13. ایجاد فن بازار ایده تا فناوری در این حوزه
 ماده چهار) ساختار اجرايي :
الف) شبکه :
  • رئيس شبکه: یکی از معاونین استاندار به انتخاب ایشان
  • نائب رئيس شبکه:
  • دبير شبکه:
  • 10 تا 15 نفر از صاحب نظران و متخصصين داراي تجربه از مراكز علمي و اقتصادي با حکم رييس شبکه
  • مدیرکل هماهنگی امور اقتصادی استاندار
  • رییس دانشگاه تبریز
  • رییس دانشگاه علوم پزشکی تبریز
  • رییس دانشگاه علوم پزشکی مراغه
  • رییس دانشگاه اهر
  • رییس دانشگاه شهید مدنی
  • رئیس انجمن خدمات فنی و مهندسی
  • رئیس سازمان جهاد کشاورزی
  • رئیس نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی و محیط زیست
  • رئیس انجمن صنایع داروئی
  • رئیس انجمن صنایع غذایی
  • رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت
  • رئیس خانه صنعت و معدن
  •  
ب) كميته هاي شبکه:
شبکه براي انجام وظايف خود نسبت به تشکيل کميته هاي تخصصي مختلف اقدام مي نمايد. كميته هاي اصلي شامل:
1- كميته­هاي ساختاري:
  • كميته آموزش و پژوهش
  • كميته توليد وتجاري سازي و توسعه سرمایه گذاری فناوري
2- كميته هاي تخصصي:
  • كميته ذخایر ژنتیکی وزیستی گیاهی
  • كميته ذخایر ژنتیکی وزیستی دامی- جانوری
  • كميته ذخایر ژنتیکی وزیستی میکروبی)بیماریزا وغیربیماریزا)
  • کمیته ذخایر ژنتیکی وزیستی
  •  
تبصره: شبکه مي تواند كميته هاي ديگر و گروههاي كاري ذيل كميته را نيزحسب نياز تشكيل دهد. اعضاء و شرح وظايف كميته ها پس از تشكيل توسط اعضا كميته و تصويب شبکه مشخص خواهد شد.
ماده پنج) دبيرخانه :
    دبيرخانه شبکه در مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی استان کشور مستقر و دبیر شبکه  نسبت به انجام وظايف زير با هماهنگی رئیس شبکه اقدام خواهد نمود و نتیجه اقدامات مستمر در جلسه شبکه طرح و بررسی خواهد شد.
  1. تدوين دستور جلسات شبکه
  2. پي گيري مصوباتشبکه
  3. برگزاري جلسات شبکه و ارسال دعوت نامه براي اعضا
  4. پايش مستمر فعاليت هاي مرتبط با شبکه و كميته ها
  5. پايش مستمر فعاليت ها و عملکرد اعضای شبکه و كميته ها
  6. برقراري ارتباط مستمر با شبکه مركزي ذخایر ژنتیکی وزیستی كشور
  •